5

Od zera do inżyniera

Stosunki i procenty

Jak zapisać proporcję jako stosunek, czym jest procent, jak zamienić ułamek na procent i jak obliczyć procent z danej wielkości, wraz z zestawem zadań powtórkowych z ułamków.

Stosunek i procent to dwa sposoby porównywania wielkości. Stosunek powstaje z liczników ułamków sprowadzonych do wspólnego mianownika, a procent to po prostu licznik ułamka o mianowniku sto. Ta lekcja pokazuje oba na policzonych przykładach.

Stosunki

Stosunek tworzą liczniki ułamków o tym samym mianowniku.

Zapisz podaną proporcję jako stosunek: 3/4 wielkości A, 1/6 wielkości B, 1/12 wielkości C.

3433=912\tfrac{3}{4} \cdot \tfrac{3}{3} = \tfrac{9}{12}
wielkość A
112\tfrac{1}{12}
wielkość C
1622=212\tfrac{1}{6} \cdot \tfrac{2}{2} = \tfrac{2}{12}
wielkość B
9:2:19 : 2 : 1

Procenty

Licznik ułamka o mianowniku 100 nazywamy procentem.

5100=5%\tfrac{5}{100} = 5\%
13100=13%\tfrac{13}{100} = 13\%
1225=(1225100)%=(1225254)%=(124)%=48%\tfrac{12}{25} = \left(\tfrac{12}{25} \cdot 100\right)\% = \left(\tfrac{12}{25} \cdot 25 \cdot 4\right)\% = (12 \cdot 4)\% = 48\%

Ułamek zamieniamy na procent, mnożąc go przez 100.

Jak obliczyć procent z danej wielkości?

24%75=2410075=24254253=2443=63=1824\% \cdot 75 = \tfrac{24}{100} \cdot 75 = \tfrac{24}{25 \cdot 4} \cdot 25 \cdot 3 = \tfrac{24}{4} \cdot 3 = 6 \cdot 3 = 18
8%25=810025=842525=84=28\% \cdot 25 = \tfrac{8}{100} \cdot 25 = \tfrac{8}{4 \cdot 25} \cdot 25 = \tfrac{8}{4} = 2

Zadania powtórkowe

1) Skróć każdy ułamek do postaci nieskracalnej

2430=4656=45\tfrac{24}{30} = \tfrac{4 \cdot 6}{5 \cdot 6} = \tfrac{4}{5}
5265=413513=45-\tfrac{52}{65} = -\tfrac{4 \cdot 13}{5 \cdot 13} = -\tfrac{4}{5}
7215=24353=245\tfrac{72}{15} = \tfrac{24 \cdot 3}{5 \cdot 3} = \tfrac{24}{5}
328=488=41=4\tfrac{32}{8} = \tfrac{4 \cdot 8}{8} = \tfrac{4}{1} = 4

2) Oblicz wartość wyrażeń

5925=5295=29\tfrac{5}{9} \cdot \tfrac{2}{5} = \tfrac{5 \cdot 2}{9 \cdot 5} = \tfrac{2}{9}
1325:215=1325152=3910=3910\tfrac{13}{25} : \tfrac{2}{15} = \tfrac{13}{25} \cdot \tfrac{15}{2} = \tfrac{39}{10} = 3\tfrac{9}{10}
59+314=514+39914=70+27126=97126\tfrac{5}{9} + \tfrac{3}{14} = \tfrac{5 \cdot 14 + 3 \cdot 9}{9 \cdot 14} = \tfrac{70 + 27}{126} = \tfrac{97}{126}
3825=352840=151640=140\tfrac{3}{8} - \tfrac{2}{5} = \tfrac{3 \cdot 5 - 2 \cdot 8}{40} = \tfrac{15 - 16}{40} = -\tfrac{1}{40}
127(35)=12375=3635=1135\tfrac{12}{7} \cdot \left(-\tfrac{3}{5}\right) = -\tfrac{12 \cdot 3}{7 \cdot 5} = -\tfrac{36}{35} = -1\tfrac{1}{35}
(34):(127)=34712=716\left(-\tfrac{3}{4}\right) : \left(-\tfrac{12}{7}\right) = \tfrac{3}{4} \cdot \tfrac{7}{12} = \tfrac{7}{16}
192+74=19222+74=384+74=454=1114\tfrac{19}{2} + \tfrac{7}{4} = \tfrac{19}{2} \cdot \tfrac{2}{2} + \tfrac{7}{4} = \tfrac{38}{4} + \tfrac{7}{4} = \tfrac{45}{4} = 11\tfrac{1}{4}
1438=142238=2838=18\tfrac{1}{4} - \tfrac{3}{8} = \tfrac{1}{4} \cdot \tfrac{2}{2} - \tfrac{3}{8} = \tfrac{2}{8} - \tfrac{3}{8} = -\tfrac{1}{8}

3) Zapisz podane proporcje jako stosunki

a) 1/2 wielkości A, 2/5 wielkości B, 1/10 wielkości C.

1255=510\tfrac{1}{2} \cdot \tfrac{5}{5} = \tfrac{5}{10}
wielkość A
110\tfrac{1}{10}
wielkość C
2522=410\tfrac{2}{5} \cdot \tfrac{2}{2} = \tfrac{4}{10}
wielkość B
5:4:15 : 4 : 1

b) 1/3 wielkości P, 1/5 wielkości Q, 1/4 wielkości R, reszta S.

132020=2060\tfrac{1}{3} \cdot \tfrac{20}{20} = \tfrac{20}{60}
wielkość P
141515=1560\tfrac{1}{4} \cdot \tfrac{15}{15} = \tfrac{15}{60}
wielkość R
151212=1260\tfrac{1}{5} \cdot \tfrac{12}{12} = \tfrac{12}{60}
wielkość Q
1360\tfrac{13}{60}
reszta S
20+12+15=4720 + 12 + 15 = 47
47+13=6047 + 13 = 60
20:12:15:1320 : 12 : 15 : 13

4) Uzupełnij

25=(25100)%=(25520)%=40%\tfrac{2}{5} = \left(\tfrac{2}{5} \cdot 100\right)\% = \left(\tfrac{2}{5} \cdot 5 \cdot 20\right)\% = 40\%
58%25=5810025=5842525=584=292=141258\% \cdot 25 = \tfrac{58}{100} \cdot 25 = \tfrac{58}{4 \cdot 25} \cdot 25 = \tfrac{58}{4} = \tfrac{29}{2} = 14\tfrac{1}{2}
712=(712100)%=(734425)%=7253%=1753%=5813%\tfrac{7}{12} = \left(\tfrac{7}{12} \cdot 100\right)\% = \left(\tfrac{7}{3 \cdot 4} \cdot 4 \cdot 25\right)\% = \tfrac{7 \cdot 25}{3}\% = \tfrac{175}{3}\% = 58\tfrac{1}{3}\%
17%50=1710050=1725050=172=81217\% \cdot 50 = \tfrac{17}{100} \cdot 50 = \tfrac{17}{2 \cdot 50} \cdot 50 = \tfrac{17}{2} = 8\tfrac{1}{2}

Najczęstsze pytania

Jak zamienić ułamek na procent?

Mnożymy ułamek przez sto i dopisujemy znak procentu. Na przykład 12/25 · 100 = 48, czyli 12/25 to 48 procent.

Jak obliczyć procent z liczby?

Zamieniamy procent na ułamek o mianowniku sto i mnożymy przez tę liczbę. Dwadzieścia cztery procent z 75 to 24/100 · 75, czyli 18.

Jak zapisać proporcję jako stosunek?

Sprowadzamy wszystkie ułamki do wspólnego mianownika i wypisujemy same liczniki. Dla 3/4, 1/6 i 1/12 wspólnym mianownikiem jest 12, liczniki to 9, 2 i 1, więc stosunek wynosi 9 : 2 : 1.

PhiBoard

Nowoczesna, interaktywna tablica do nauki i pracy. Twórz, ucz i współpracuj - całkowicie za darmo.

Wkrótce w

Google Play

Pobierz z

App Store

PhiBoard

Narzędzia

Możliwości

Baza wiedzy

Wsparcie

FAQ

Nasza misja

Kontakt

Rozwój

Nasz celDla szkółAktualności

Dokumenty

RegulaminPolityka prywatności

office@phiboard.com

Wesprzyj projekt

© 2026 PhiBoard. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Używamy plików cookies

Aby poprawić jakość naszych usług, używamy plików cookies. Cookies pomagają nam dostosować naszą stronę do Twoich preferencji, analizować sposób korzystania z witryny oraz zapewniać lepsze doświadczenie użytkownika. Akceptując cookies, wyrażasz zgodę na ich użycie w celu optymalizacji funkcjonalności i treści na stronie.

Stosunki i procenty | PhiBoard